iPod mới, iTunes mới và chiến lược của Apple

Hôm 12/9, tại San Francisco đã diễn ra Apple Showtime, một sự kiện rất được trông chờ không những từ các fan của Apple, mà còn cả giới truyền thông và công nghệ thông tin. Theo truyền thống, Apple sẽ giới thiệu các sản phẩm mới nhất của mình trong các sự kiện này. Mặc khác, Apple đã PR rất tốt sự kiện này từ nhiều tháng trước đây, nên càng gợi trí tò mò và vô số phỏng đoán về sản phẩm mới của Apple đưa ra kì này (iPhone?!). Bạn có thể xem các bài tường thuật, bình luận về sự kiện này ở rất nhiều site khác nhau. Thế nhưng “trăm nghe không bằng mắt thấy”, bạn có thể theo dõi video toàn bộ sự kiện Apple Showtime tại đây (rất rất nên xem, nếu bạn quan tâm về Marketing, phong cách diễn thuyết, hoặc các sản phẩm của Apple). Steve Jobs, bậc thầy về diễn thuyết và marketing, “một lần nữa” mang đến những ngạc nhiên thú vị qua những sản phẩm của Apple.

Chú thích

Tuy vậy, đây sẽ không phải là một bài tường thuật Apple Showtime. Mà thay vào đó là suy nghĩ của tôi về chiến lược của Apple, cảm nhận qua sự kiện này.

Lắng nghe người dùng

Đó là ấn tượng đậm nét nhất mà tôi cảm nhận sau khi xem Apple Showtime. Có lẽ đó cũng là chủ đích của Jobs khi ông nhấn mạnh rằng Apple đã tốn 18 tháng chỉ để thiết kế một tai nghe vừa vặn với nhiều người hơn. Rằng phản hồi từ người dùng iPod Shuffle cho thấy điều quan tâm nhất của họ là làm sao đeo nó cho dễ (wearability). Vì vậy iPod Shuffle mới không những trở thành máy nghe nhạc nhỏ nhất thế giới (?!) mà còn gắn sẵn một belt clip ngay từ đầu.

Việc iPod Nano sử dụng lại thiết kế vỏ nhôm không trầy của iPod Mini trước đây, theo tôi, cũng xuất phát từ phản ứng của người dùng cho rằng Nano đẹp thì có đẹp, nhưng rất dễ trầy. Dĩ nhiên Jobs không vạch áo cho người xem lưng bằng cách lờ đi nguyên nhân tại sao lại quay trở lại với thiết kế cũ. iPod Nano thế hệ đầu tiên rất dễ bị dơ và trầy. Vì vậy đa số người dùng đều sử dụng case. Vậy thì vẻ đẹp cùng đường nét mảnh mai của iPod Nano cũng chẳng còn có cơ hội “tỏa sáng”, chưa kể đến các bất tiện khác (tốn tiền mua case, độ nhạy của click wheel giảm, phải tháo ra gắn vào). Thiết kế mới khắc phục những điều đó. Vỏ nhôm còn giúp Apple đưa ra nhiều màu sắc khác nhau cho Nano, phần nào mang lại một dấu ấn cá nhân cho người dùng iPod và qua đó hấp dẫn nhiều đối tượng hơn.

Liên tục cải tiến sản phẩm

Không chỉ lắng nghe, Apple còn mang những yêu cầu từ người dùng vào trong sản phẩm của mình một cách xuất sắc. Những cải tiến có thể rất nhỏ, nhưng đều hữu dụng và rất thiết thực với người dùng. Một số ví dụ như:

• Màn hình iPod mới có thể điều chỉnh được độ sáng và sáng hơn đến 60%, rất tiện khi xem phim
• Thời gian sử dụng pin lâu hơn 75% (iPod: 20 giờ, Nano: 24 giờ)
• Khả năng tìm kiếm tức thời ngay trong iPod
• Khả năng cuộn nhanh (Quick Scroll) trong iPod giúp bạn định vị bài hát dễ hơn.
• 2 cách duyệt thư viện (view) mới giúp cho việc tìm kiếm và “tái khám phá” lại kho nhạc-phim của bạn thú vị hơn. Đặc biệt nhất là cách duyệt Cover Flow, bạn tìm bài hát bằng cách lướt qua hình bìa của các CD (còn gọi là Album Art), cũng tương tự như khi chọn nghe nhạc từ máy jukebox.
• Theo Steve Jobs, cách duyệt thư viện Cover Flow rất “sexy” với các Album Art tuyệt đẹp lướt qua mắt bạn. Nhưng nếu nhạc của bạn nén từ CD hoặc download từ các nguồn “không chính thức” khác (nhạc mua từ iTunes luôn có Album Art), Cover Flow sẽ chẳng có gì thú vị. Vì vậy, kể từ iTunes 7, Apple sẽ cho phép download Album Art miễn phí đối với người dùng có đăng ký tài khoản với Apple. Tin buồn là mặc dù miễn phí, bạn vẫn phải cung cấp số credit card trong quá trình đăng kí tài khoản.

Theo tôi, những cải tiến trên như những cây đinh đóng ngày càng chặt nhãn hiệu iPod, iTunes vào trong đầu người dùng (đừng tưởng tượng). Mỗi “cây đinh” cung cấp một lý do giúp người dùng giải thích với bản thân và bạn bè tại sao iPod hay iTunes là số một.

Liên tục cải tiến sản phẩm, không ngừng đưa ra các tính năng mới là một chiến lược phát triển sản phẩm đã được áp dụng rất thành công ở Toyota, GE và các công ty Web 2.0 thời gian gần đây. Các công ty này không ngừng nghiên cứu, tìm cách thêm vào sản phẩm của họ những cải tiến lớn có, nho nhỏ cũng có, khiến chúng hữu dụng, tiện lợi hơn cho người sử dụng. Những lợi điểm của cách làm này là:

• Người dùng sẽ có ấn tượng về thương hiệu như một “innovation leader”, luôn đi đầu trong phát minh sáng tạo.
• Mỗi đợt cải tiến sản phẩm sẽ là một dịp để nhắc nhở người dùng về sản phẩm. Nhà tiếp thị sẽ có nhiều cơ hội hơn để thuyết phục người dùng về lợi ích của sản phẩm. Vô số hoạt động marketing như quảng cáo, khuyến mãi có thể đuợc tổ chức xung quanh một sự kiện cải tiến sản phẩm.
• Không những vậy, khi giới truyền thông khi đưa tin về những cải tiến của sản phẩm X, họ cũng đồng thời quảng cáo miễn phí cho sản phẩm đó, và mang thương hiệu X đến với người dùng. Hãy nhìn Apple Showtime mà xem, vài tháng trước khi diễn ra, báo chí, website, blog đã bàn tán về nó. Những thảo luận, đánh giá tiếp tục diễn ra xôn xao sau khi sự kiện đã chấm dứt. Thậm chí Gizmodo, một trang chuyên đưa tin về các sản phẩm công nghệ nổi tiếng, sau khi đưa liền 35 bài viết về Apple Showtime chỉ nội trong ngày 12/9, đã tự cấm mình đưa bất cứ tin tức nào về Apple trong … 18 giờ.

Tuy nhiên, liên tục cải tiến sản phẩm không phải lúc nào cũng tốt.Trong lúc nói chuyện về vấn đề này, một người bạn của tôi đã nói một câu khiến tôi suy nghĩ “Có nhiều lúc tôi không muốn thấy các sản phẩm cứ liên tục thay đổi, nâng cấp hoài như vậy” (dịch từ câu tiếng Anh của anh bạn đó). Tại sao? Tại sao người dùng lại không muốn các sản phẩm được nâng cấp trong khi rõ ràng các cải tiến đó có lợi cho họ. Tôi nghĩ có hai câu trả lời:

• Một là người dùng không muốn phải mất thời gian và công sức “học” thêm những tính năng mới. Đặc biệt nếu chúng làm người sử dụng cảm thấy phức tạp và rắc rối.
• Hai, cải tiến thường đi kèm với chi phí. Đơn giản là người tiêu dùng không muốn phải trả thêm tiền.

Đối với vấn đề đầu tiên, Apple, vốn nổi tiếng vì sự đơn giản, dễ dùng, lần này cũng không ngoại lệ. Các cải tiến của Apple theo tôi là rất hợp lý. Mọi thứ đơn giản chỉ hoạt động như chúng phải hoạt động. Đến nỗi khi xem giới thiệu tính năng mới, tôi cứ có cảm giác đã xài qua chúng rồi.

Vấn đề thứ hai có lẽ sẽ rắc rối hơn với các công ty khác, nhưng với thị phần áp đảo cùng tiềm lực tài chính của mình, Apple không những không tăng giá sản phẩm mà còn hạ giá cả 3 dòng iPod

• iPod Shuffle 1Gb: $79. Đây là giá rẻ nhất từ trước đến nay của iPod. Trước đây, iPod Shuffle 512 Mb có giá $99 (xấu và to hơn nhiều).
• iPod Nano 2Gb: $149. Trước đây là $199
• iPod Nano 8Gb: $249. Theo Steve Jobs là “Cùng giá. Gấp đôi dung lượng”.
• iPod (Video) 30Gb : $249

Dĩ nhiên, Apple vẫn còn rất có lời với mức giá này (giá thành sản xuất của iPod Nano thế hệ đầu chỉ khoảng $90). Đọc tới đây có lẽ một số bạn sẽ nổi giận vì Apple bán giá “cắt cổ”. Nhưng trên thực tế thì Apple biết rất rõ người tiêu dùng chịu trả bao nhiêu cho “MP3 player + Stylish design + Apple’s brand.” Cho nên việc Apple giảm giá dù sao đi nữa cũng là một chuyện đáng hoan nghênh. Đây cũng là một động thái đón đầu trước khi Toshiba Gigabeat… ờ, Zune, “sát thủ iPod” của Microsoft, sắp đến ngày ra mắt. (đã ra mắt)

Cuối cùng…

Cuộc cạnh tranh trên thị trường nội dung số và thiết bị media đang càng ngày càng quyết liệt. Apple mặc dù vẫn đang giữ chức vô địch ở cả hai bộ môn, nhưng cũng đang cực kì thận trọng với các đối thủ trẻ và già, cũ và mới. Ngoài Zune của bộ môn “Thiết bị media”, Apple sẽ còn phải lo lắng nhiều về các anh tài sau đây:

• Amazon Unbox: bộ môn “Tải phim và chương trình TV”
• Trên chiến trường nhạc số, ngoài các gương mặt quen thuộc như Napster, Yahoo Music, MusicMatch, Real, gần đây còn có AOL.
• Chú ếch xanh SpiralFrog cũng đang gây xôn xao dư luận với chiêu “Nhạc hợp pháp miễn phí” của mình.
• Thậm chí trùm … mạng xã hội (không “đen”) MySpace cũng tuyên bố sẽ vào cuộc. Với lợi thế hơn 100 triệu thành viên, trong đó có gần 3 triệu ca sĩ và nhóm nhạc, MySpace dự báo sẽ là ứng cử viên chức vô địch đáng gờm của iTunes.

Cho dù kết cuộc như thế nào, chúng ta, những người tiêu dùng, cũng đang sung sướng tận hưởng các cuộc thi đấu này. Vì cũng như xem World Cup, các đội càng mạnh, đá càng … tơi bời, thì các fan càng “đã”. Ai sẽ lên ngôi vô địch cũng không quan trọng lắm, nhưng chúng ta cứ hãy enjoy và “đón xem hồi sau sẽ rõ”.